زمان و مکان جزء غیر قابل تفکیک هر پدیده در دنیای واقعی می باشد. از آنجائیکه در سیستمهای اطلاعات مکانی، مدلسازی پدیده های مکانی اولین گام در پردازش و تحلیل آن پدیده ها می باشد، افزودن قابلیتهای لازم به منظور شامل شدن بعد زمان در مدلسازی ها امری اجتناب ناپذیر می باشد. یکی از نیازهای اصلی در مدلسازی مکانی-زمانی پدیده ها ایجاد قابلیت بررسی روابط توپولوژیک زمانی-مکانی بین پدیده ها برای تحلیل ارتباط مکانی و زمانی آنها می باشد. بر این اساس در این مقاله ضمن تبیین انواع ابعاد زمان، با استفاده از یک روش ابتکاری کلیه روابط بین ابعاد مختلف زمان استخراج شده است. این روابط بدست آمده شامل سه رابطه بین دو رویداد زمانی، شش رابطه بین یک رویداد و یک حالت زمانی و 13 رابطه بین دو حالت زمانی می باشند. سپس با تلفیق این روابط با روابط توپولوژیک مکانی، 104 رابطه توپولوژیک مکانی-زمانی بین دو عارضه سطحی با زمان حضور خطی بدست آورده شدند. مزیت این روش نسبت به روشهای دیگر، استفاده از یک فرآیند قاعده مند در بررسی روابط توپولوژیک زمانی می باشد که تضمین می کند کلیه حالات ممکن برسی شده و همه روابط ممکن استخراج شوند. در نهایت بکار گیری موثر از این روابط در مدیریت زمین و املاک با پیاده سازی یک سیستم نمونه تشریح شده است.

روابط بین بارش-ارتفاع را می توان به عنوان یک دستاورد مهم برای مطالعات بارش-رواناب و مدیریت حوضه های آبریز بخصوص در مناطق خشک و نمیه خشک که شکنندگی بالایی دارند قلمداد کرد. در پژوهش پیش رو به مدلسازی وردایی زمانی-مکانی فصلی بارش-ارتفاع در ایران مرکزی پرداخته شد. به این منظور داده های پایگاه داده-بارش آفرودیت برای یک دوره 30 ساله (1977-2007میلادی) مبتنی بر DEM با تفکیک مکانی 30 متر با استفاده از دو مدل حداقل مربعات معمولی (OLS) و رگرسیون وزن دار جغرافیایی (GWR) مورد ارزیابی قرار گرفتند. ارزیابی دو مدل حاضر نشان داده است که مدل رگرسیون وزن دار جغرافیایی (GWR) بهتر می تواند روابط بارش-ارتفاع را در ایران مرکزی توضیح دهد. همچنین مشخص گردید که افزایش ضریب برای مدل حداقل مربعات معمولی (OLS) بخصوص در فصل بهار ناشی از همرفت و تشدید پدیده کوهبارش بوده است. کمبود بارش در ایران مرکزی را می توان در دو رسته بنیادین جای داد: 1-حاکمیت پرفشار جنب حاره در دوره گرم سال و 2-آورده های سامانه های غربی به جهت سایه بارش زاگرس سهم چندانی برای مناطق ایران مرکزی ندارد لذا فارغ از فقر بارش محتوای رطوبت هواسپهر این منطقه از ایران بسیار اندک است. بارش در ایران مرکزی دارای ساختار فضایی بوده و رفتار خوشه ای از خود نشان می دهد. همچنین مشخص گردید در ایران مرکزی بیشینه بارشی در بیشینه ارتفاعی حادث نمی شود و بیشینه و کمینه رابطه بارش-ارتفاع در ایران مرکزی بترتیب در پیش باد و پشت باد اتفاق می افتد.

در دهه های اخیر افزایش جمعیت از یک سو و پیشرفت صنایع و تکنولوژی از سوی دیگر منجر به شکل گیری سکونتگاه های شهری بزرگ و فشرده شده است. وجود انواع سیستم های حمل و نقل و توسعه زیرساخت های شهری از جمله ویژگی های شهرهای امروزی محسوب می شود. توسعه زیرساخت ها و سیستم های حمل و نقل، علی رغم تسریع رفت و آمد و تسهیل فعالیت های روزمره، عامل بروز مسائل و مشکلات عدیده ای از جمله ترافیک، آلودگی هوا، آلودگی صوتی و غیره می باشد. آلودگی صوتی به عنوان یکی از مهمترین عوامل تهدید سلامت انسان، در دراز مدت می تواند موجب بروز آزردگی، اختلال خواب، سردرد، کاهش قدرت یادگیری و ادراک و ابتلاء به بیماری های قلبی و عروقی و فشار خون گردد. صوت در اثر طیف وسیعی از فعالیت ها و فرآیندها ایجاد می شود. از جمله مهم ترین منابع آلودگی صوتی می توان به ترافیک جاد ای و ریلی، نشست و برخاست هواپیماها، صنایع و کارگاه ها و اماکن تجمع و فعالیت افراد اشاره نمود. آگاهی از وضعیت انتشار آلودگی صوتی در محیط های شهری و شناسایی جمعیت در معرض خطر، اقدامات اولیه ای است که بایستی در برنامه ریزی ها از آن به عنوان اطلاعات پایه به منظور کاهش آسیب پذیری استفاده گردد. در حال حاضر تردد قطارها در طول خطوط ریلی، بعد از ترافیک جاده ای مهمترین عامل انتشار آلودگی صوتی محسوب می گردد. این امر بویژه در شهر بزرگی مانند تهران که مسیر ریل در مسافت زیادی از بین مناطق مسکونی عبور می کند اهمیت بیشتری می یابد. در این مطالعه با رویکردی مکانی، انتشار آلودگی صوتی ناشی از حمل و نقل ریلی در شهر تهران مدلسازی شد. به این منظور از استاندارد محاسبه و اندازه گیری آلودگی صوتی ناشی از ترافیک ریلی برای محاسبه تراز صدای تولید شده در منبع صوت (مسیر ریل) استفاده گردید. نحوه انتشار و تضعیف صوت در محیط نیز بر اساس روش ارائه شده در استاندارد ایزو 2-9613 مدلسازی گردید. بر اساس نتایج به دست آمده، آلودگی صوتی با منبع ریلی در محدوده مورد مطالعه بین 43 تا 88 دسیبل dB(A) متغیر است. مقایسه تراز صدای برآورد شده با مقادیر اندازه گیری شده، RMSE 3. 5 دسیبل را نشان می دهد. همپوشانی نقشه آلودگی صوتی با اطلاعات جمعیتی محدوده نشان می دهد که حدود 200 هزار نفر در معرض آلودگی صوتی بیشتر از 70 دسیبل و حدود 730 هزار نفر در معرض آلودگی صوتی بیشتر از 60 دسیبل قرار دارند. بدیهی است در صورت عدم برخورداری منازل مسکونی از عایق صوتی مناسب، سلامت جمعیت زیادی از ساکنین مجاور مسیر ریل با خطر جدی مواجه است.

داده های خاک مانند هر داده مکانی ممکن است دارای خودهمبستگی مکانی باشند. اگر این وابستگی مکانی در باقیمانده های یک مدل آماری مشاهده شود، یکی از فرضیه های کلیدی آنالیز آماری که شامل استقلال و توزیع یکنواخت باقیمانده ها است، نقض می شود. معمولا الگوریتم های یادگیری ماشین، خودهمبستگی مکانی در داده-های خاک را درنظر نمی گیرند. مطالعه حاضر سعی دارد خودهمبستگی مکانی را به عنوان یک متغیر مستقل در مدلسازی تخمین شوری خاک لحاظ کند و نتایج تخمین را بررسی کند. بدین منظور، شوری خاک سطحی در 297 نقطه در منطقه آبیک قزوین اندازه گیری شد و متغیرهای محیطی مهم انتخاب شدند. سپس یک مدل غیرمکانی حداقل مربعات معمولی و یک مدل رگرسیون مکانی بر داده های شوری خاک برازش داده شد. از دو شاخص موران و جری برای تشخیص خودهمبستگی مکانی استفاده گردید. نقشه توزیع مکانی شوری خاک در منطقه آبیک قزوین نشان می دهد در بخش های شمالی، شمال شرق و شمال غرب به سمت مرکز منطقه مورد مطالعه میزان شوری خاک کم بوده و بیشترین مقدار و محدودیت شوری در مناطق جنوب و جنوب شرقی دیده می شود. مقدار شاخص موران 57/0 و مقدار شاخص جری 4/0 به دست آمد که براساس هر دو شاخص، ویژگی شوری خاک در منطقه مورد نظر دارای خودهمبستگی مکانی است. با وارد کردن خودهمبستگی مکانی در مدل رگرسیون مکانی در مقایسه با مدل غیرمکانی نتایج پیش بینی بهبود یافت. با لحاظ کردن خودهمبستگی مکانی، مقدار R2 افزایش، درحالیکه مقادیر AIC، خودهمبستگی مکانی باقیمانده ها و RMSE کاهش یافت. به نظر می رسد ادغام خودهمبستگی مکانی در مدل سازی خصوصیات خاک امری ضروری است و باید در نظر گرفته شود.

بررسی روابط مکانی داده های محیطی به عنوان یکی از مهمترین اهداف آمار فضایی برای تحلیل الگوهای فضایی و درک وابستگی های فضایی به حساب می آید. در این راستا تحلیل اکتشافی داده های فضایی (ESDA) به خوبی توانسته است روش هایی را برای تمایز بین الگوهای فضایی تصادفی و غیرتصادفی فراهم آورد. لذا مقاله حاضر تلاش دارد تا با استفاده از ESDA به تبیین الگوهای مکانی یکی از عناصر مهم اقلیمی یعنی فشار بخار آب بپردازد. در این راستا آماره های موران عمومی (Moran’s I) و موران محلی (Local Moran’s Anselin) و LISA به عنوان رویکردهای ESDA به منظور تحلیل خودهمبستگی فضایی الگوهای مکانی فشار بخار آب بر اساس عوامل اقلیمی مورد استفاده قرار گرفت. یافته های آماره موران عمومی نشان داد که فشار بخار آب در جنوب و جنوبغرب ایران دارای ساختار فضایی بوده و به شکل خوشه ای توزیع شده اند. بررسی های ماهانه نشان داد که فشار بخار آب در ماه های گرم سال نسبت به ماه های سرد از خودهمبستگی فضایی بالاتری برخوردار می باشد و در نتیجه تمایل بیشتری به خوشه ای شدن دارد. همچنین نتایج نشان داد که با گذشت زمان فشار بخار آب در جنوب و جنوبغرب ایران تمایل بیشتری به پراکنده شدن و عدم خوشه ای شدن در فضا پیدا کرده است. آماره موران دومتغیره برای فشار بخار آب و طول جغرافیایی، نشاندهنده خودهمبستگی فضایی قوی و مثبت و یک الگوی خوشه ای می باشد. از طرف دیگر رابطه بین فشار بخار آب و متغیرهای عرض جغرافیایی، ارتفاع و شیب حاکی از یک توزیع فضایی پراکنده و ناهمگنی خصوصیات آنها با مقادیر فشار بخار آب است. نتایج رابطه دو متغیره فشار بخار آب و جهات جغرافیایی شیب نیز، بیانگر ناپیوستگی و تصادفی بودن رابطه بین این دو متغیر است.

سرزندگی یکی از معیارهای اصلی شهرهایی است که از کیفیت بالای برنامه ریزی و طراحی برخوردارند. محیط های شهری سرزنده، زمینه ساز تعاملات اجتماعی، خلق و افزایش سرمایه اجتماعی و حس تعلق به مکان می گردند. هدف این مطالعه تحلیل رابطه سرزندگی و حس تعلق مکانی در شهر قاین است. این تحقیق جزو تحقیقات پیمایشی و ابزار جمع آوری داده-ها، پرسشنامه می باشد. حجم نمونه آماری 382 نفر از شهروندان شهر قاین می باشد که با استفاده از فرمول کوکران انتخاب شده است. متغیرهای مستقل این تحقیق شاخص های سرزندگی شهری (دسترسی، پویایی اجتماعی، سرزندگی اقتصادی، امنیت شهری، طراحی معابر، مبلمان، روشنایی فضاهای شهری، سیما و منظر شهری و خوانایی) و متغیر وابسته، حس تعلق مکانی می باشد. برای تحلیل رابطه متغیرها از مدل های k-نزدیک ترین فاصله و الگوریتم جنگل های تصادفی استفاده شده است. شاخص سرزندگی از 28 گویه تشکیل شده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که میانگین 17 گویه آن در سطح مناسبی قرار ندارد و 11 گویه آن در سطح قابل قبولی هستند. در کل سرزندگی شهری در شهر قاین پایین است. همچنین میانگین متغیر حس تعلق مکانی در سطح متوسطی قرار دارد. با توجه به خروجی مدل ها روش K نزدیک ترین همسایه نتایج بهتری از مدل جنگل تصادفی داشته است. عملکرد مدل K-NN گویای آن است که این مدل تأثیر سرزندگی بر تعلق مکانی را با ضریب همبستگی 82/0 و میزان خطای 66/0 و ریسک برآورد 43/0 شبیه سازی کرده است. بر اساس مدل ایجاد شده توسط الگوریتم جنگل تصادفی متغیر دسترسی بیشترین و خوانایی کمترین تاثیر را در حس تعلق در شهر قاین را دارند.

کلانشهر اهواز به واسطه موقعیت حساس و منحصر به فردى که در استراتژى انرژى و قلمروهاى ژئواکونومیک، ژئو کالچر، موقعیت هیدروپولیتیک و ژئواستراتژیک ایران دارد، پژوهش حاضر، از لحاظ ماهیت، کاربردی و به لحاظ روش، توصیفی – تحلیلی است. اطلاعات مورد نیاز در این پژوهش به روش کتابخانه ای و میدانی و تهیه، بروز رسانی و تکمیل بانک داده مکانی گردآوری شده اند. جامعه آماری پژوهش حاضر کلیه کاربری های حیاتی و حساس شامل پنج دسته کاربری تاسیسات و تجهیزات شهری، مراکز مدیریتی، نظامی – انتظامی، پشتیبانی، حمل و نقل در محدوده شهری اهواز می باشد. رویکرد حاکم بر آنالیز داده ها، تحلیل مکانی است و جهت تجزیه و تحلیل اطلاعات مکانی از مدل ترکیبی FGIS-FAHP استفاده شده است. یافته های پژوهش نشان داده اند که 57/0 درصد از کاربری های (ویژه) حیاتی و حساس در پهنه ای با خطرپذیری زیاد مستقر هستند که اصول همجواری بین آنها از 55/0 – 29/0 رعایت نشده است. همچنین نتایج مطالعه نشان داده است که منطقه 7 شهرداری اهواز از نظر رعایت اصول همجواری آسیب پذیرترین منطقه شهرداری و منطقه 5 به عنوان ایمن ترین منطقه شهرداری شناخته شده اند.